W NIEDZIELĘ I UROCZYSTOŚCI:
8.00, 09.30, 11.00 (z udziałem dzieci), 12.15, 14.00 (oprócz VII i VIII), 18.00

W DNI POWSZEDNIE:

6.30 i 18.30

*transmisja online

SPOWIEDŹ:
• 15 minut przed Mszą Świetą w tygodniu, a w niedzielę i święta podczas Mszy Świętej

 

 

 

DYŻURY W BIURZE PARAFIALNYM:

• 11.00 - 12.30 w środy, piątki i soboty,

•  16.00 - 18.00 we wtorki, środy i piątki

Adres:
ul. Brzegi 49
80-045
tel. (58) 309 46 02; 309 47 84

e-mail: signacydiecezja.gda.pl

Historia

Tak to się właśnie wszystko zaczęło…

Krótka histora naszej parafii

Na początek przyjrzyjmy się nazwie dzielnicy. Skąd się wzięła? Stare Szkoty powstały u stóp góry Breberg. W 1509 r. istniała już osada osiadłych, w dobrach biskupów wrocławskich, rzemieślników ze Szkocji oraz holenderskich menonitów i Żydów, głównie tkaczy, także płócienników, garbarzy, obuwników, powroźników, rzeźników oraz browarników, nie mających szans na prowadzenie działalności w Gdańsku. Jako mieszkańcy dóbr biskupich nie podlegali prawu miejskiemu (nie musieli zwłaszcza należeć do cechów, nie płacili nakładanych przez miasto  podatków, na  przykład akcyzy). Byli konkurencją dla gdańskiego rzemiosła: jakość ich produktów nie ustępowała wyrobom rzemieślników z Gdańska (mimo że tamtejsze cechy określały ich mianem partaczy), a taniość powodowała chętne ich nabywanie przez gdańszczan (wpływając na przykład na konieczność obniżki cen przez cechy). Władze miasta uznawały kupowanie produktów zwłaszcza z tej osady za przemyt, zaostrzając kontrolę u bram, stosując rewizje na ulicach miasta.
    W 1594 roku pięciu Szkotów wystosowało pismo do Rady Miasta Gdańska z prośbą o nadanie praw obywatelskich. Osada grupowała także wyrzutków z Gdańska, którym na terenie objętym miejską jurysdykcją groziły sprawy sądowe. Stąd często w źródłach gdańskich prześmiewcza parafraza jej nazwy: Schadeland. Według wykazu mieszkańców z 1597 roku mieszkało tu 209 rodzin (ponad 1000 osób), w tym 96 katolickich, 71 menonickich, 22 luterańskich, 16 kalwińskich. W XVII wieku szczególnie szybko rozwijała się branża piekarnicza (pojawiło się nawet w Gdańsku określenie: chleb szkocki) oraz garbarska. Od 1592 na Brebergu (Jezuickiej Górze) osadzono jezuitów, faktycznie zamieszkałych w osadzie od roku 1601.
    W XVIII wieku nastąpił dalszy rozwój osady, mimo kolejnych restrykcji i ograniczeń wymiany z Gdańskiem (między innymi w 1703 roku dotkliwe kontrybucje i wyburzenia, przed 1726 budowa nowej drogi do Gdańska omijającej osadę od wschodu). W 1713 zamieszkiwało tu 106 rodzin: 57 luterańskich, 33 menonickie, 14 katolickich i dwie kalwińskie oraz kilkanaście rodzin żydowskich nieujętych w biskupim wykazie.
    Od 1814 Stare Szkoty włączono w granice administracyjne Gdańska. Po wojnach napoleońskich odbudowano osadę tylko w części górnej (w 1819 – 24 domy i 221 mieszkańców), pozostały obszar zmieniono w kartofliska. Funkcjonowały tu nadal browary, w tym rodziny Fischerów, posiadającej następnie kolejne zakłady w Gdańsku oraz liczne destylatornie alkoholu prowadzone przez menonickie rodziny w Gdańsku i we Wrzeszczu.W 1869 roku Stare Szkoty liczyły 269 mieszkańców, w 1910 (wraz z Oruńskim Przedmieściem) – 4774, w 1927 w 310 budynkach (mieszkania w 84% były jedno- lub dwupokojowe) mieszkało około 5 tysięcy osób. Na przełomie XX i XXI wieku nastąpił nowy impuls urbanistycznego rozwoju, powstały osiedla domków jednorodzinnych w górnej części (rejon ul. Brzegi i Szkockiej), nawiązujące architektonicznie do dawnej zabudowy osady.

Historia kościoła św. Ignacego Loyoli jest nierozerwalnie związana z historią Towarzystwa Jezusowego, które pod koniec XVI wieku na obszarze dzisiejszej dzielnicy Orunia stworzyło słynne kolegium. Dzisiejsza świątynia jest czwartą z kolei. Wcześniejsze budowle były niszczone w wyniku działań wojennych. Budowa nowego kościoła była możliwa w dużej mierze dzięki fundacji biskupa Walentego Czapskiego. Budowa została ukończona w 1755 roku.
Późno barokowy kościół to trzynawowa budowla o charakterze nawowym. Jej długość wynosi 53 m. natomiast szerokość to 24 m. Sklepienie beczkowe zostało wsparte na dziesięciu filarach o podstawie kwadratowej. Wysokość w nawie głównej wynosi 17 m. Na uwagę zasługuje fakt, iż budowniczowie nie wzorowali się na rzymskim kościele Del Gesu będącym swego rodzaju kanonem dla jezuitów a nawiązali do gdańskich tradycji budownictwa sakralnego.
16 listopada 1755 roku opat oliwski Józef Rybiński odprawił tu pierwsze uroczyste nabożeństwo ku czci św. Stanisława Kostki. Natomiast konsekracji świątyni dokonał dziesięć lat później  pierwszego października 1765 roku biskup Antoni Kazimierz Ostrowski.
W 1777 wybudowano przy kościele drewnianą dzwonnicę istniejącą do dzisiaj.
W 1807 podczas zdobywania Gdańska przez armie Napoleona Bonaparte kościół stracił obie wieże.
kościół Św. Ignacego Loyoli na Starych Szkotach to jeden z najpiękniejszych kościołów barokowych w Polsce a może nawet w Europie. Ponieważ jednak leży nieco bardziej na uboczu głównego szlaku zwiedzania zabytków w Gdańsku jest nieco mniej znany! Kościół ten to trzynawowa budowla o charakterze halowym! ( a nie nawowym - błąd w części pierwszej) W 1777 wybudowano  przy kościele drewnianą dzwonnicę istniejącą do dzisiaj.
    Po pierwszym rozbiorze Polski jezuici pozostali jeszcze jakiś czas na Starych Szkotach przede wszystkim dzięki wstawiennictwu i protekcji biskupa kujawskiego A.K Ostrowskiego. Dopiero w połowie 1780 roku staroszkockim jezuitom zostało przedstawione tzw. brevere kasacyjne czyli akt kasacji zakonu. Mimo iż tutejsi ojcowie jezuici dostali możliwość dalszego prowadzenia kolegium to jeden po drugim zaczęli opuszczać swój konwent. W połowie XIX w. doszło do tego iż kościołem musieli się na jakiś czas zaopiekować dojeżdżający z Oliwy ostatni tamtejsi ojcowie cystersi. W 1821 roku powstała diecezja chełmińska. Pracę duszpasterską prowadzili tu doraźnie i tylko czasowo księża z odległego Łęgowa.
    Mimo powstania diecezji trzeba było poczekać jeszcze osiemnaście lat na erygowanie parafii katolickiej w Oruni. W maju 1839 roku powstała parafia Św. Ignacego. Pierwszym proboszczem parafii został ks. Jakub Brill, którego portret znajduje się w zakrystii.
Kościół wyróżna się znakomitą i niepowtarzalną akustyką, o której w kategoriach fenomenu wypowiadał się już dziewiętnastowieczny  gdański historyk G. Lschin. Napisał on iż żaden z gdańskich kościołów nie posiada tak wspaniałej akustyki i nawet słaby dźwięk rozlega się kościele donośnie i wyraźnie. Ołtarz główny zdobi wielki olejny obraz poświęcony patronowi świątyni. Jego autorem jest malarz Schunt, który utrwalił swoje nazwisko na obrazie, na kole św. Katarzyny. Obraz powstał w 1632 roku i zdobił wcześniej wnętrze kościoła najświętszej Marii Panny w Koloni. Do kościoła św. Ignacego dzieło trafiło dopiero w 1908 roku za sprawą proboszcza Behrendta. W kościele znajduje się też dziewięć ołtarzy bocznych. Opat pelpliński Hieronim Turno ufundował ołtarz św. Franciszka Ksawerego z kamienia ciosanego w 1756 roku. Ołtarze boczne w prezbiterium zrobiono w 1762 z marmuru zakupionego w Holandii. W 1764r. rozpoczęto budowę pozostałych ołtarzy bocznych, które miały być pokryte imitacją marmuru – stiukiem. W latach 1762–1766 brat Stanisław Sienicki SJ malował obrazy dla kościoła. W 1765r., kiedy biskup kujawski Antoni Ostrowski konserwował kościół jezuitów miał już 10 ołtarzy. Oprócz ołtarza św. Franciszka Ksawerego w kościół zdobią ołtarz Maryjny – „Kochaj Maryję Sercem Jezusa”, ołtarz Serca Pana Jezusa – „Kochaj Jezusa Sercem Maryi”, ołtarz Trójcy Świętej, ołtarz św. Alojzego Gonzagi, ołtarz św. Rodziny – dziś ołtarz Miłosierdzia Bożego, ołtarz biskupów męczenników św. Wojciecha i Stanisława, ołtarz św. Jana Nepomucena oraz św. Stanisława Kostki. Organy na 27 głosów w obudowie barokowej wykonał w 1872 r. niejaki Pan Terlecki z Elbląga.

Oprócz ołtarza głównego i ołtarzy bocznych w kościele znajduje się jeszcze sporo „perełek” historycznych. Należy do nich stary feretron z 1745, procesyjny krzyż mosiężny z 1709 r., zabytkowy zegar stojący od blisko trzech stuleci odmierzający czas. Kunsztowne konfesjonały oraz bogato rzeźbiona ambona, ozdobne relikwiarze zawierające między innymi szczątki św. Stanisława Kostki, św. Ignacego i św. Urszuli. Osobliwością samą w sobie jest unikatowa, rokokowa zakrystia z wykwintnymi szafami. Zdobią ją liczne drewniane płaskorzeźby, ornamenty i malowidła. W zakrystii wśród ornamentów znajduje się również m.in herb biskupa Rozrażewskiego. W kościele znajdują się również takie obiekty, których na codzień oglądać nie można. Należy do nich pięknie sklepiona krypta grobowa pod posadzką lewej nawy. Zachowały się tutaj trumny z ciałami proboszczów i dobrodziejów w tym również pierwszego proboszcza parafii ks. Jakuba Brilla. W zamurowanej części znajduje się około 200 trumien z których wiele zawiera szczątki ojców jezuitów.
Tuż obok trumien, które możemy zobaczyć w podziemniach znajdują się niewielkie stoły z historycznymi pamiątkami z tego miejsca. Na jednym z nich znajdują się szczątki szkła po dawnych, zniszczonych w czasie drugiej wojniy światowej witrażach kościoła jak również gwoździe konstrukcyjne (mające ponad 100 lat), kule armatnie, kartusze, czy charakterystyczne, cegły holenderskie natomiast zniszczone, zjedzone przez korniki belki to po remoncie dachu. Na drugim stole znajdują się dawne relikwiarze.

Po kasacie zakonu jezuitów (w Prusach w 1780) kościół zachował funkcję filialną, do 1810 pełniąc również funkcję kościoła szkolnego dla katolickiego Gimnazjum Akademickiego, będącego kontynuacją jezuickiego Kolegium Gdańskiego, działającego w ramach pruskiego Królewskiego Instytutu Szkolnego. Od wschodu dobudowano w 1777 roku wolno stojącą drewnianą dzwonnicę, istniejącą i obecnie. Mocno ucierpiał podczas oblężeń z okresu wojen napoleońskich w latach 1807 i 1813, m.in. tracąc zdobiące fasadę wieżyczki. Od 1817 roku ponownie był wykorzystywany do duszpasterstwa (księża z innych zakonów, dojeżdżający tu okresowo), stały wikariusz występował od 1830. W 1827 od południa, w miejscu dawnego kolegium, wzniesiono budynek, w którym z czasem umieszczono plebanię. W 1839 ustanowiono parafię św. Ignacego, regulacją z 1840 zachowując jej dawny obszar filialny. W roku 1872 kościół wzbogacił się o organy (27 głosów). W okresie 1877–1881 (okres Kulturkampfu) parafia była nieobsadzona, funkcje duszpasterskie pełnił ks. Vinzent Semrau, wikary, odprawiając msze prywatnie i „przy zamkniętych drzwiach kościoła”. W 1897–1898 wikarym był ks. Konstanty Dominik, późniejszy bp sufragan chełmiński, którego proces beatyfikacyjny jest w toku. W 1905 do parafii dołączono  Łostowice i Kowale. W 1905 w kościele ufundowano stacje drogi krzyżowej natomiast w roku 1922 renowacji fasady dokonał  Albert Carsten. Przy parafii, zwłaszcza w okresie międzywojennym, działały liczne stowarzyszenia i bractwa kościelne. W 1945 kościół uległ uszkodzeniu, odbudowany w 1946–1947. Odtworzono m.in. zabytkową polichromię wnętrza. Po 1945 w parafii zaprowadzono duszpasterstwo w języku polskim. Administratorem parafii (od 1957 proboszczem) został ks. Władysław Ciechowski (zm. 1975). W 1983 roku odłączono Łostowice (i Kowale), tworząc tam osobną parafię. Po 1992 dokonano nowej regulacji granic parafii, do której należy odtąd tylko górna część Starych Szkotów (na zachód od  Kanału Raduni), Oruńskie Przedmieście i część dzielnicy  Chełm (osiedle przy ul. Hebanowskiego). Pod koniec lat 80. XX wieku odnowiono fasadę. W 1999 parafia pozyskała także budynki przylegające do starej plebanii od południa (dawne budynki szkoły ludowej, wzniesione w miejsce jezuickiego kolegium). Począwszy od roku 1989 przy parafii ożywiły się liczne grupy duszpasterskie i stowarzyszenia religijne. W sąsiedztwie plebanii (i częściowo w miejscu dawnego kolegium jezuitów) powstała w budynku po dawnej XIX-wiecznej szkole katolickiej rezydencja metropolity gdańskiego Sławoja Leszka Głódzia. W związku z tym w 2011 kościołowi nadano tytuł kolegiaty Staroszkockiej pod wezwaniem św. Ignacego

Historia parafii w pigułce

• 1585 -  przybycie jezuitów do Gdańska,
• 1592 -  dokument erygujący słynne kolegium,
• 1615 -  budowa pierwszego kościoła poniżej Raduni,
• 1620 -  pierwsze budynki Kolegium.
• 1656 -  pożar kościoła podczas II wojny szwedzkiej,
• 1676 -  budowa drugiego kościoła w obecnej lokalizacji,
1677 - król Jan III Sobieski odwiedza kolegium,
• 1687-89 -  budowa nowego konwiktu,
• 1722-55 -  obudowa kościoła i dalsze prace nad rozbudową,
• 1777 -  powstanie starej dzwonnicy,
• 1781 -  erekcja gimnazjum, w którym kształcił się Józef Wybicki, twórca Hymnu Narodowego „Jeszcze Polska nie zginęła”,
• 1807-13 -  uszkodzenie kościoła, utrata obu wieżyczek,
• 1826 -  rozbiórka kolegium, na którego fundamentach powstała w 1827 roku obecna plebania,
• 1832 -  ks. Jakub Brill pierwszym administratorem parafii,
• 1 V 1839 - erekcja parafii św. Ignacego,

• 1945-47 -  naprawa dachów i murów kościoła, szklenie okien,
• 1951 -  pełna renowacja polichromii,
• 1954-60 -  nabycie 2 dzwonów, 10 żyrandoli, 22 kinkietów,
• 1961-66 -  wyposażenie kościoła w ognioodporne tabernakulum. Przeprowadzenie renowacji obrazów ołtarzowych, wmurowanie tablicy z okazji tysiąclecia chrztu Polski,
• 1967 -  zainstalowanie ogrzewania kościoła, zasilanego olejem opałowym,

• 1975 -  początek kapitalnego remontu fundamentów konserwacji zabytkowego wystroju zakrystii. Prowadzono starania fundamentów dokumentację techniczną. Wykonano prace konserwatorskie nad odwilgoceniem fundamentowych ścian kościoła,
• 1977 -  odnowiono fasadę frontową kościoła. Kontynuowano prace konserwatorskie i malarskie,

• 1988-2005 -  wzniesiono Dom Parafialny, przeprowadzono konserwację ołtarzy bocznych, malowanie fasady kościoła, remont organów, dachu kościoła i odzyskanej szkoły. Przeprowadzono kapitalny remont plebani. Pozyskana środki na zakup i montaż witraży oraz  prowadzone są starania, by świątynię upiększyły kolejne witraże,
• 2011 - Metropolita Gdański arcybiskup Sławoj Leszek Głódź dekretem z dnia 21 kwietnia erygował Kapitułę Kolegiacką Staroszkocką przy kościele pod wezwaniem św. Ignacego z Loyoli w Gdańsku–Starych Szkotach, który tym samym otrzymał zaszczytny tytuł Kolegiaty Staroszkockiej, a ks. kanonik mgr Henryk Kilaczyński został prałatem prepozytem,  

• 25 VI 2011 -  inwestytura Kapituły  oraz inauguracja Kolegiaty Staroszkockiej w Gdańsku Starych-Szkotach.

 

Proboszczowie parafii
ks. Jakub Brill (1843),
• ks. Jan Schwaln (1866, okres Kulturkampfu),
• ks.  Franciszek Scharmer (1881),  troszczył się o chóralny śpiew i piękną muzykę kościelną,
• ks. dr Franciszek Schroter (1891), współzałożyciel katolickiego sierocińca i domu dla upośledzonych, obecnie „Dom Dziecka”,
• bp Konstantyn Dominik (w latach 1897-98 posługiwał jako wikariusz w parafii), zmarł w opinii świętości,
• ks. Antoni Behrendt (1900),  kościół zawdzięcza mu ufundowanie w 1905 roku drogi krzyżowej i sprowadzenie z Kolonii nad Renem obrazu przedstawiającego historię nawrócenia św. Ignacego, znajdującego się w nastawie ołtarza głównego,
• ks. Franciszek Behrendtt (1926), wraz z wikariuszem wybudował dużą ochronkę parafialną z kaplicą półpubliczną na ul. Nowiny 9,
• ks. dr Jan Jastak (1935), w czasie II wojny światowej i oblężenia oraz zdobycia Gdańska przez wojska radzieckie trwał pośród swoich parafian, nie opuścił owieczek. Dzięki znajomości języka niemieckiego i rosyjskiego uchronił kościół od kradzieży przez żołnierzy,
• ks. Władysław Ciechorski (1945-75),  remontuje kościół i zakrystię po zniszczeniach wojennych,
ks. dziekan Władysław Żywiński (1975-82), dziekan dekanatu Gdańsk I,
• ks. dr Ernest Klejnert (1983), przeprowadził malowanie kościoła i konserwację ołtarza głównego. Otworzył podziemia kościoła,
•  ks. mgr Henryk Kilaczyński (1987).

Ołtarz główny
Drewniany, pochodzący z XVIII wieku, ufundowany w 1756 roku przez biskupa warmińskiego Adama Grabskiego. Obraz w ołtarzu przedstawia „Powołanie św. Ignacego do naśladowania Pana Jezusa i nawracania narodów”. Obraz namalował nijaki artysta Schut w roku 1632, utrwalił swoje nazwisko na obrazie, na kole św. Katarzyny. Dzieło nabył dla kościoła ks. proboszcz Behrendt w 1908 roku w Kolonii z kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Zakrystia
Zakrystia jest obecnie najstarszym budynkiem pochodzącym z 1704 roku. Bardzo obszerna i wyposażona w piękną boazerię i szafy z drzwiami na któryc,h znajdują się rzeźby: Dobry Pasterz, Ostatnia Wieczerza, Ofiara Melchizedecha, Pan Jezus w Ogrójcu, umywanie nóg Apostołom oraz ofiara Izaaka.  Na szafach ustawiono herby fundatorów i dobrodziejów kościoła: Donhoffów, Grabowskich oraz biskupów: Rozrażewskiego, Ostrowskiego i Czapskiego. Zakrystia jest jedną z piękniejszych w Polsce.

Ołtarze boczne
Opat pelpliński Hieronim Turno ufundował ołtarz św. Franciszka Ksawerego z kamienia ciosanego w 1756 roku. Ołtarze boczne w prezbiterium wykonano w 1762 roku z marmuru zakupionego w Holandii. W 1764 roku rozpoczęto budowę pozostałych ołtarzy bocznych, które miały być pokryte imitacją marmuru, stiukowe. W latach 1762 - 1766 brat Stanisław Sienicki SI malował obrazy dla kościoła. W 1765 roku, kiedy biskup kujawski Antoni Ostrowski konserwował kościół jezuitów, było już w nim 10 ołtarzy. Oprócz ołtarza św. Franciszka Ksawerego znajdują się w kościele ołtarz Maryjny „Kochaj Maryję Sercem Jezusa”, ołtarz Serca Pana Jezusa „Kochaj Jezusa Sercem Maryi”, ołtarz Trójcy Świętej, ołtarz św. Alojzego Gonzagi, ołtarz św. Rodziny – dziś ołtarz Miłosierdzia Bożego, ołtarz biskupów męczenników -  św. Wojciecha i Stanisława, ołtarz św. Jana Nepomucena oraz św. Stanisława Kostki.

Organy
Zbudował je w 1872 roku  pan Terlecki z Elbląga, obudowa barokowa, 27 głosów.

 

Dzwonnica
Barokowa, drewniana, pochodząca z 1777 roku  oraz dzwon z 1615 roku.

 

Ambona
Barokowo-rokokowa, XVII wieczna, zakończona postacią św. Franciszka Ksawerego, misjonarza w Indiach. Cztery kolorowe figurki na ambonie reprezentujące narody z czterech krajów świata.

 

Do zabytków kościoła zaliczyć trzeba feretron z 1745 roku z pięknym obliczem Matki Bożej i Dzieciątka Jezus oraz obrazem św. Józefa.


Zdjęcia

Zakończenie posługi wikariuszy D&W

Boże Ciało

Używamy plików cookies Ta witryna korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności i plików Cookies .
Korzystanie z niniejszej witryny internetowej bez zmiany ustawień jest równoznaczne ze zgodą użytkownika na stosowanie plików Cookies. Zrozumiałem i akceptuję.
124 0.14358305931091